Wat is NEN 3140?

Kort antwoord

NEN 3140 is de Nederlandse norm voor de veilige bedrijfsvoering van elektrische installaties en elektrische arbeidsmiddelen op laagspanning. De norm beschrijft hoe je als werkgever aantoont dat je elektrische installatie en het elektrisch gereedschap veilig zijn en veilig gebruikt worden.

Let op het onderscheid dat vaak verwarring geeft: NEN 3140 gaat over bedrijfsvoering — het gebruik en de instandhouding. De aanleg van een installatie valt onder NEN 1010.

Is NEN 3140 wettelijk verplicht?

Niet rechtstreeks. Wat wél wettelijk verplicht is, staat in het Arbobesluit:

• Artikel 3.4 — elektrische installaties moeten zodanig zijn ontworpen, aangelegd en onderhouden dat gevaar zoveel mogelijk is voorkomen.
• Artikel 3.5 — elektrotechnische werkzaamheden mogen alleen worden uitgevoerd door daartoe deskundige personen.
• Artikel 7.4a — arbeidsmiddelen moeten periodiek worden gekeurd door een deskundige.

De wet zegt dus dat het veilig moet zijn, niet hoe je dat aantoont. NEN 3140 is de in Nederland algemeen aanvaarde invulling daarvan. Wie de norm volgt, kan onderbouwen dat aan de zorgplicht is voldaan; wie hem niet volgt, moet zelf aantonen dat zijn aanpak gelijkwaardig is.

Wat regelt de norm?

Inspectie van installaties

Periodiek beoordelen of de vaste elektrische installatie nog veilig is: visuele inspectie, metingen en beproevingen. Bevindingen worden geclassificeerd naar ernst, in Nederland meestal volgens IB22.

Inspectie van arbeidsmiddelen

Hetzelfde voor verplaatsbaar elektrisch gereedschap, verlengsnoeren en machines. Dit wordt vaak "gereedschapkeuring" genoemd.

Aanwijzing van personen

De norm kent aangewezen rollen met elk hun eigen bevoegdheden — onder meer Voldoende Onderricht Persoon (VOP), Vakbekwaam Persoon (VP) en Werkverantwoordelijke (WV). De werkgever wijst deze personen schriftelijk aan.

Meten, beproeven of inspecteren?

Deze drie woorden worden in het veld door elkaar gebruikt, en dat levert misverstanden op over wat er is opgeleverd. Het zijn drie verschillende handelingen, met drie verschillende uitkomsten.

Meten

Het bepalen van een elektrische grootheid met een gekalibreerd instrument. In een NEN 3140-inspectie gaat het onder meer om isolatieweerstand, aardfoutlus-impedantie en aardingscontinuïteit. Een meting levert een getal op. Dat getal zegt op zichzelf nog niets: pas naast een grenswaarde en de gebruikssituatie wordt het een bevinding.

Beproeven

Een veiligheidsvoorziening bewust aanspreken om te zien of hij doet wat hij moet doen. Het schoolvoorbeeld is de aardlekschakelaar: je laat hem daadwerkelijk afschakelen en meet de uitschakeltijd. Er komt dus óók een getal uit, maar de vraag is een andere — niet "hoe groot is deze grootheid", maar "werkt deze beveiliging". Een voorziening die keurig binnen de tijd afschakelt maar op de verkeerde groep zit, komt uit de beproeving als "goed".

Inspecteren

Het geheel: visuele controle, metingen en beproevingen, én het oordeel daarover tegen de norm en de manier waarop de installatie gebruikt wordt. Alleen deze stap levert op wat een opdrachtgever, verzekeraar of toezichthouder nodig heeft — een overdraagbaar oordeel, met bevindingen die naar ernst zijn geclassificeerd (in Nederland meestal volgens IB22) en een rapport dat navolgbaar is voor iemand die er niet bij was.

Praktisch gevolg: niet elke meting is een inspectie, en een reeks beproevingen is nog geen inspectierapport. Wie meetwaarden aanlevert, heeft nog geen keuring laten uitvoeren. Wie wat mag doen volgt bovendien niet uit de handeling zelf, maar uit de schriftelijke aanwijzing (VOP, VP, WV) die de werkgever heeft vastgelegd — een meting uitvoeren en een inspectieoordeel afgeven vragen niet dezelfde bevoegdheid.

Dit onderscheid wordt scherper neergezet in het ontwerp van NEN 3140:2026, dat in 2026 de openbare commentaarronde doorliep. Zolang de definitieve norm niet is gepubliceerd is dat een ontwerp: de uiteindelijke tekst kan afwijken, en er is geen officiële ingangsdatum bekend.

Hoe vaak moet er geïnspecteerd worden?

Dit is de meestgestelde vraag, en het antwoord is niet "elke vijf jaar". NEN 3140 schrijft geen vaste termijn voor. De frequentie volgt uit een risicobeoordeling, waarin onder meer meewegen:

• de omgeving (kantoor, werkplaats, bouwplaats, vochtige of stoffige ruimte);
• de intensiteit van het gebruik;
• de deskundigheid van de gebruikers;
• de ervaring uit eerdere inspecties.

Een installatie in een kantoorpand komt daardoor op een heel ander interval uit dan hetzelfde type installatie in een productiehal. Laat je door je inspecteur uitleggen hoe hij tot het interval komt — dat is onderdeel van het inspectieplan.

NEN 3140 en SCIOS Scope 8

Wie een gecertificeerd rapport wil, komt uit bij SCIOS Scope 8. Dat is de certificatievariant: de periodieke inspectie sluit aan op NEN 3140, de eerste bijzondere inspectie op NEN 1010. Verzekeraars vragen daarnaast vaak Scope 10, en dat is een ándere inspectie — die gaat over brandrisico.

Hoe NovaDirect hierbij helpt

NovaDirect bevat normklare sjablonen voor NEN 3140, met meetprotocollen inclusief grenswaarden en automatische toetsing, IB22-classificatie en een white-label PDF-rapport. De app ondersteunt de administratieve kant van de inspectie; het vakinhoudelijke oordeel blijft van de deskundige inspecteur. Maak een gratis account of eerst een voorbeeldrapport bekijken.